Σύλλογος Φίλων Λογισμικού Ανοικτού Κώδικα

1. χρησιμοποιήσουμε ελεύθερα
2. προσαρμόσουμε ελεύθερα στις ανάγκες μας
3. αναδιανείμουμε ελεύθερα
4. βελτιώσουμε ελεύθερα δημοσιεύοντας τις βελτιώσεις

Η 2η και 4η ελευθερία προϋποθέτουν τη διαθεσιμότητα του πηγαίου κώδικα του λογισμικού.

Το ελεύθερο λογισμικό πιθανόν να μην είχε φτάσει εκεί που βρίσκεται σήμερα, χωρίς μέτρα αυτοπροστασίας του. Το σημαντικότερο ίσως είναι το Copyleft που εμπνεύστηκε ο Richard Stallman, και υλοποίησε πρωτίστως με την άδεια GPL (GNU General Public License). Ένας συγγραφέας ελεύθερου λογισμικού δημοσιευμένο σε GPL στηρίζεται στο νομικό καθεστώς του Copyright, ορίζοντας το πρόγραμμα πνευματική του ιδιοκτησία, με την προϋπόθεση όμως ότι θα παραμείνει ελεύθερο προς αναδιανομή και ανοιχτό. Εν ολίγοις, η GPL καλύπτει όλες τις παραπάνω ελευθερίες, αλλά επιπλέον υποχρεώνει όποιον θέλει να αναδιανείμει το πρόγραμμα ή μια βελτιωμένη έκδοση του, να χρησιμοποιήσει πάλι GPL. Έτσι εξασφαλίζονται η διαιώνιση των ελευθεριών και προστατεύονται νομικά οι δημιουργοί του.

Σε παρόμοιο πνεύμα, αλλά με ευρύτερο φάσμα αδειών (όχι απαραίτητα ελεύθερων) και στοχεύοντας σε ετερόμορφο περιεχόμενο, δημιουργήθηκε πριν 5 χρόνια η πρωτοβουλία CC (Creative Commons). Με σύνθημα some rights reserved οι άδειες CC προσανατολίζονται κυρίως σε έργα όπως μουσική, φωτογραφίες, βίντεο και κείμενο και χρησιμοποιούν ιδιωτικά δικαιώματα για την δημιουργία κοινόχρηστων αγαθών. Η διάδοση τους στο διαδίκτυο είναι εντυπωσιακή, και υπάρχει ήδη πληθώρα περιεχομένου δημοσιευμένο με κάποια άδεια CC, από blogs μέχρι μουσική. Κάποιες άδειες μπορούν να χρησιμοποιηθούν και για ελεύθερο λογισμικό, αλλά στον τομέα αυτό η GPL κυριαρχεί.

Σοβαρή απειλή για το ελεύθερο λογισμικό, και το λογισμικό γενικότερα, είναι οι πατέντες λογισμικού. Σε αντίθεση με τα copyrights, οι πατέντες λογισμικού μπορεί να καλύπτουν ιδέες και όχι μια συγκεκριμένη υλοποίηση. Xρησιμοποιώντας μια μεταφορά από τη λογοτεχνία, αν κάποιος έχει το copyright του Σέρλοκ Χολμς, μπορεί να απαγορέψει σε άλλους να γράφουν ιστορίες με αυτόν. Αν κάποιος έχει πατεντάρει όμως τον χαρακτήρα, μπορεί να απαγορέψει να γράφουν ιστορίες με ντετέκτιβ που εξιχνιάζουν εγκλήματα!

Οι πατέντες λογισμικού είναι πραγματικότητα εδώ και χρόνια στην Αμερική και σε χώρες όπως η Ιαπωνία, αλλά δεν έχουν νομιμοποιηθεί στην Ευρώπη. Πρόσφατα έγινε μια προσπάθεια από τα αντίστοιχα λόμπυ να περάσει κατάλληλο ψήφισμα στο ευρωκοινοβούλιο, όμως δεν ευδοκίμησε. Αυτό έγινε εν μέρει λόγω του κινήματος που οργανώθηκε ενάντια της, από χρήστες και προγραμματιστές ελεύθερου λογισμικού, αλλά και λόγω της συνειδητοποίησης των τοπικών συμφερόντων ότι θα βρεθούν στο έλεος αμερικάνικων μεγαθηρίων, σαν την IBM και τη Microsoft, οι οποίες κατέχοντας χιλιάδες τέτοιες πατέντες, μπορούν να εκβιάζουν μικρότερες εταιρείες, που σχεδόν σίγουρα θα καταπατούν κάποιες από αυτές.

Ειδική μνεία στο θέμα των πατεντών γίνεται στην τρίτη έκδοση της άδειας GPL, που δημοσιεύτηκε προ ολίγων ημερών, και την προστασία του ελεύθερου λογισμικού από αυτές, στο βαθμό που αυτό γίνεται από μια άδεια. Το ίδιο έγινε και για την νεοεμφανιζόμενη απειλή του DRM (Digital Rights Management), που αλλάζει δραματικά τα δεδομένα στους περιορισμούς που επιβάλλονται σε χρήστες υπολογιστών, λογισμικού, αλλά και κάθε είδους συσκευής αναπαραγωγής πολυμέσων.